चारा लागवड योजना 2026: वैयक्तिक शेतजमिनीवर ₹1,21,815 ची तरतूद, नवीन GR व अर्ज प्रक्रिया

चारा लागवड योजना 2026: महाराष्ट्रातील दुष्काळी परिस्थिती आणि जनावरांसाठी निर्माण होणारी चारा टंचाई लक्षात घेऊन राज्य शासनाने रोजगार हमी योजनेअंतर्गत चारा पिकांच्या लागवडीला मंजुरी दिली आहे. या उपक्रमामुळे शेतकऱ्यांना स्वतःच्या शेतात चारा उत्पादन करता येईल, तसेच ग्रामीण भागातील मजुरांनाही रोजगार उपलब्ध होणार आहे.

ऑक्टोबर 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार वैयक्तिक शेतजमिनीवर 7,490 चारा रोपांच्या लागवडीसाठी ₹1,21,815 इतके अंदाजपत्रक मंजूर करण्यात आले होते. त्यानंतर 6 नोव्हेंबर 2026 रोजी शासनाने नवीन निर्णय काढून मका, ज्वारी, बाजरी, नेपियर गवत आणि इतर चारा पिकांच्या लागवडीसाठी पीकनिहाय अंदाजपत्रके निश्चित केली आहेत.

चारा लागवड योजनेची थोडक्यात माहिती

विवरण	माहिती
उपक्रमाचे नाव	रोजगार हमी योजनेंतर्गत चारा पिकांची लागवड
संबंधित योजना	विकसित भारत रोजगार व आजीविका हमी मिशन (ग्रामीण)
लाभाचे स्वरूप	मजुरी व साहित्य खर्चासाठी कामनिहाय तरतूद
वैयक्तिक जमिनीवरील अंदाजपत्रक	₹1,21,815 (7,490 रोपांसाठी प्रसिद्ध झालेली तरतूद)
सार्वजनिक जमिनीवरील अंदाजपत्रक	₹1,55,003 (एक एकरासाठी प्रसिद्ध झालेली तरतूद)
नवीन शासन निर्णय	6 नोव्हेंबर 2026
अर्ज कुठे करावा?	ग्रामपंचायत / संबंधित रोजगार हमी यंत्रणा

महत्त्वाचे: ₹1,21,815 आणि ₹1,55,003 या रकमा संबंधित कामांच्या अंदाजपत्रकांमध्ये नमूद आहेत. त्या प्रत्येक शेतकऱ्याला अर्ज केल्याबरोबर एकरकमी मिळणाऱ्या रोख अनुदानाच्या रकमा नाहीत. प्रत्यक्ष खर्च, मजुरी, साहित्य, कामाची मोजणी आणि मंजुरीनुसार निधी वितरित होतो.

चारा लागवड योजनेचा उद्देश काय आहे?

• दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांसाठी हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता वाढवणे.
• शेतकऱ्यांना स्वतःच्या जमिनीवर चारा उत्पादनासाठी प्रोत्साहन देणे.
• ग्रामपंचायत आणि सार्वजनिक जमिनींचा उपयोग सामुदायिक चारा उत्पादनासाठी करणे.
• ग्रामीण भागातील मजुरांना स्थानिक पातळीवर रोजगार उपलब्ध करून देणे.
• पशुपालकांचा बाहेरून चारा खरेदी करण्याचा खर्च कमी करण्यास मदत करणे.

योजनेअंतर्गत कोणती चारा पिके घेता येतील?

6 नोव्हेंबर 2026 च्या शासन निर्णयानुसार खालील चारा पिके आणि त्यांचे नमूद वाण लागवडीसाठी समाविष्ट करण्यात आले आहेत.

चारा पीक	नमूद वाणांची उदाहरणे
मका	African Tall, NMH-4053, DF-222M, PAC-747
ज्वारी	Nutri Gold, CSV-33MF, SSG-898, Sugar Graze
बाजरी	Nutrifast, DF-333B, Nutrifeed
नेपियर गवत	Yashwant, Jayvant, Super Napier, Red Napier
मेथी घास (Lucerne)	RL-88, CO-1, Anand-2
मल्टीकट ज्वारी	शासन निर्णयातील अनुज्ञेय प्रकार
मल्टीकट बाजरी	Giant Bajra

स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार आणि सिंचनाची उपलब्धता लक्षात घेऊन योग्य वाण निवडण्यास प्राधान्य दिले आहे. कमी पाण्यात वाढणारी, कमी कालावधीत उत्पादन देणारी आणि एकापेक्षा अधिक वेळा कापणी करता येणारी चारा पिके निवडण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.

नवीन शासन निर्णयानुसार चारा पिकांचे अंदाजपत्रक

6 नोव्हेंबर 2026 च्या शासन निर्णयातील परिशिष्ट-ब मध्ये वैयक्तिक लाभार्थ्यांच्या शेतावरील चारा लागवडीसाठी प्रति हेक्टर पहिल्या वर्षाचे अंदाजपत्रक दिले आहे.

चारा पीक	एकूण अंदाजपत्रक	मजुरीचा खर्च
मका	₹47,307	₹30,115
बाजरी	₹35,505	₹23,458
ज्वारी	₹42,778	₹27,896
नेपियर गवत	₹76,031	₹49,135
मेथी घास (Lucerne)	₹1,13,290	₹85,590
मल्टीकट ज्वारी	₹51,036	₹31,700
मल्टीकट बाजरी	₹76,044.50	₹57,060

टीप: वरील रक्कमा शासन निर्णयातील पीकनिहाय प्रति हेक्टर अंदाजपत्रकावर आधारित आहेत. त्या सर्व पिकांसाठी मिळणाऱ्या स्वतंत्र रोख अनुदानाच्या रकमा नाहीत. प्रत्यक्ष मंजुरी आणि खर्च शासनाच्या नियमांनुसार निश्चित होतो.

₹1,21,815 च्या तरतुदीबाबत महत्त्वाची माहिती

ऑक्टोबर 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार वैयक्तिक जमिनीवर 7,490 चारा रोपांच्या लागवडीसाठी ₹1,21,815 चे अंदाजपत्रक नमूद करण्यात आले होते. या अंदाजपत्रकात मजुरीसाठी ₹77,665 आणि साहित्य खर्चासाठी ₹44,150 अशी विभागणी प्रसिद्ध झाली होती.

तसेच ग्रामपंचायत हद्दीतील किंवा सार्वजनिक जमिनीवर एक एकर चारा लागवडीसाठी ₹1,55,003 चे अंदाजपत्रक प्रसिद्ध झाले होते. मात्र 6 नोव्हेंबर 2026 च्या नवीन शासन निर्णयात पीकनिहाय स्वतंत्र अंदाजपत्रके दिली आहेत. त्यामुळे ₹1,21,815 ही रक्कम सर्व प्रकारच्या चारा पिकांसाठी किंवा प्रत्येक एकरासाठी लागू आहे असे समजू नये.

चारा लागवड योजनेसाठी कोण पात्र ठरू शकते?

या उपक्रमात वैयक्तिक लाभार्थ्यांच्या शेतावर तसेच ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर सामुदायिक चारा लागवडीची कामे घेण्याची तरतूद आहे. वैयक्तिक शेतजमिनीवरील कामांसाठी रोजगार हमी योजनेचे लागू नियम आणि संबंधित कामाच्या अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

• संबंधित गावातील पात्र शेतकरी किंवा लाभार्थी.
• वैयक्तिक कामासाठी संबंधित शेतजमिनीची आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध असणे.
• चारा पिकांच्या वाढीसाठी योग्य जमीन आणि सिंचनाची उपलब्धता असणे.
• रोजगार हमी योजनेच्या लागू नियमांनुसार जॉब कार्ड आणि इतर आवश्यक अटी पूर्ण करणे.
• ग्रामपंचायत किंवा संबंधित विभागाच्या मंजूर आराखड्यात कामाचा समावेश होणे.
• कामासाठी तांत्रिक आणि प्रशासकीय मंजुरी मिळणे.

महत्त्वाचे: 6 नोव्हेंबरच्या शासन निर्णयात प्रत्येक वैयक्तिक शेतकऱ्यासाठी स्वतंत्र सार्वत्रिक पात्रता यादी दिलेली नाही. लाभार्थ्यांची निवड आणि कामाचे नियोजन रोजगार हमी योजनेच्या लागू नियमांनुसार होणार आहे. त्यामुळे स्वतःची पात्रता ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समितीकडून तपासून घ्यावी.

आवश्यक कागदपत्रे

वैयक्तिक चारा लागवडीचा प्रस्ताव सादर करताना संबंधित कार्यालयाकडून खालील कागदपत्रे मागितली जाऊ शकतात. नेमकी यादी जिल्हा आणि कामाच्या स्वरूपानुसार तपासावी.

1. आधार कार्ड.
2. 7/12 उतारा.
3. 8-अ उतारा.
4. रोजगार हमी योजनेचे जॉब कार्ड (लागू असल्यास).
5. बँक पासबुकची प्रत.
6. मोबाईल नंबर.
7. लागू असल्यास अल्पभूधारक किंवा इतर पात्र प्रवर्गाचा दाखला.
8. जमिनीवर पाणी उपलब्ध असल्याबाबत संबंधित अधिकाऱ्यांचे प्रमाणपत्र (मागितल्यास).
9. ग्रामपंचायत किंवा ग्रामसभेचा ठराव (कामाच्या स्वरूपानुसार).
10. पशुधनासंबंधी माहिती किंवा संबंधित विभागाने मागितलेले प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).

वरील यादी ही अर्जाच्या तयारीसाठी आहे. सर्व कागदपत्रे प्रत्येक प्रकरणात अनिवार्य आहेत असे समजू नये. ग्रामपंचायत किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांकडून अद्ययावत यादी घ्यावी.

चारा लागवड योजनेसाठी अर्ज कसा करायचा?

या कामासाठी स्वतंत्र थेट ऑनलाइन अर्जाचा सार्वजनिक दुवा पडताळता आलेला नाही. शासन निर्णयानुसार कामाची अंमलबजावणी ग्रामपंचायत, कृषी विभाग किंवा पशुसंवर्धन विभागामार्फत होऊ शकते. त्यामुळे पुढीलप्रमाणे आपल्या गावातील संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधावा.

1. सर्वप्रथम आपल्या ग्रामपंचायतीमध्ये किंवा ग्राम रोजगार सहाय्यकाकडे चारा लागवडीचे काम सुरू आहे का, याची चौकशी करा.
2. वैयक्तिक शेतजमिनीवर लागवड करायची असल्यास आवश्यक जमीन कागदपत्रे आणि जॉब कार्डची माहिती द्या.
3. कोणते चारा पीक घ्यायचे आहे आणि त्यासाठी पाणी उपलब्ध आहे का, याची माहिती संबंधित अधिकाऱ्यांना द्या.
4. ग्रामपंचायत, कृषी विभाग किंवा पशुसंवर्धन विभागाकडून आवश्यक अर्जाचा नमुना आणि कागदपत्रांची यादी घ्या.
5. आवश्यक कागदपत्रांसह प्रस्ताव संबंधित कार्यालयात सादर करा.
6. प्रस्तावाची तांत्रिक तपासणी आणि प्रशासकीय मंजुरीची प्रक्रिया पूर्ण होऊ द्या.
7. मंजुरी मिळाल्यानंतरच संबंधित अधिकाऱ्यांच्या सूचनेनुसार काम सुरू करा.

ग्रामपंचायतीमार्फत काम नोंदविणे, तांत्रिक मंजुरी आणि प्रशासकीय मंजुरी या प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच कामाची अंमलबजावणी केली जाते. मजुरी आणि साहित्य खर्चाची देयके नियमानुसार ऑनलाइन पद्धतीने अदा केली जातात.

योजनेत कोणत्या विभागामार्फत काम केले जाते?

शासन निर्णयानुसार कामाच्या स्वरूपानुसार खालील यंत्रणा अंमलबजावणी करू शकतात.

• ग्रामपंचायत: तांत्रिक मान्यता तालुका पशुधन विकास अधिकारी आणि प्रशासकीय मान्यता गट विकास अधिकारी यांच्यामार्फत.
• कृषी विभाग: तांत्रिक मान्यता कृषी पर्यवेक्षक आणि प्रशासकीय मान्यता तालुका कृषी अधिकारी यांच्यामार्फत.
• पशुसंवर्धन विभाग: तांत्रिक मान्यता पशुवैद्यकीय अधिकारी आणि प्रशासकीय मान्यता संबंधित सहाय्यक आयुक्त, तालुका पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय अधिकारी यांच्यामार्फत.

लागवड करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

• स्थानिक हवामान आणि जमिनीला अनुकूल चारा पीक निवडा.
• लागवडीपूर्वी पाण्याची उपलब्धता तपासा.
• कमी पाण्यात वाढणाऱ्या आणि वारंवार कापणी देता येणाऱ्या वाणांना प्राधान्य द्या.
• शासन निर्णयात नमूद केलेल्या अनुज्ञेय वाणांचीच निवड करा.
• मजुरांमार्फत करता येणारी कामे यंत्राद्वारे करू नयेत, अशी शासन निर्णयात तरतूद आहे.
• एकदा या योजनेतून चारा लागवड केलेल्या क्षेत्रावर त्याच योजनेतून पुन्हा चारा लागवडीचे काम अनुज्ञेय नाही.
• मंजुरी मिळण्यापूर्वी स्वतःच्या खर्चाने काम सुरू करू नका.

शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी इतर योजनांची माहिती मिळवण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारी योजना हा विभाग पाहू शकता. तसेच राज्यातील विविध सरकारी सेवा आणि कामांची माहिती महाराष्ट्र सरकारी कामे या पेजवर उपलब्ध आहे.

Important Links

विवरण	लिंक
6 नोव्हेंबर 2026 चा अधिकृत शासन निर्णय (GR)	Download GR PDF
महाराष्ट्र रोजगार हमी योजनेची अधिकृत माहिती	Official Website
महाराष्ट्र सरकारी योजना	येथे पाहा
महाराष्ट्र सरकारी कामे	येथे पाहा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

1. चारा लागवड योजनेत ₹1,21,815 रुपये मिळतात का?

ऑक्टोबर 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार वैयक्तिक जमिनीवरील 7,490 चारा रोपांच्या लागवडीसाठी ₹1,21,815 चे अंदाजपत्रक नमूद करण्यात आले होते. ही रक्कम प्रत्येक शेतकऱ्याला थेट एकरकमी मिळणारी रोख सबसिडी नाही.

2. चारा लागवड योजनेचा नवीन शासन निर्णय कधी आला?

महाराष्ट्र शासनाच्या मृद व जलसंधारण विभागाने 6 नोव्हेंबर 2026 रोजी चारा पिकांच्या लागवडीसंदर्भात शासन निर्णय प्रसिद्ध केला आहे.

3. या योजनेत कोणती चारा पिके घेता येतात?

मका, ज्वारी, बाजरी, नेपियर गवत, मेथी घास (ल्युसर्न), मल्टीकट ज्वारी आणि मल्टीकट बाजरी या पिकांचा समावेश नवीन शासन निर्णयात करण्यात आला आहे.

4. चारा लागवड योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो का?

या कामासाठी स्वतंत्र थेट ऑनलाइन अर्जाचा दुवा पडताळता आलेला नाही. आपल्या ग्रामपंचायत, ग्राम रोजगार सहाय्यक किंवा पंचायत समितीच्या संबंधित कार्यालयात अर्जाची प्रक्रिया तपासावी.

5. या योजनेत मजुरीचे पैसे कसे मिळतात?

मंजूर कामाची मोजणी आणि नोंदी पूर्ण झाल्यानंतर नियमानुसार मजुरी व साहित्य खर्चाची देयके ऑनलाइन पद्धतीने अदा केली जातात.

6. चारा लागवडीसाठी जॉब कार्ड आवश्यक आहे का?

हे काम रोजगार हमी योजनेअंतर्गत असल्यामुळे संबंधित योजनेचे जॉब कार्ड आणि इतर लागू नियम पूर्ण करावे लागू शकतात. याबाबत ग्रामपंचायत किंवा रोजगार हमी कार्यालयाकडून खात्री करावी.

7. शेतकऱ्याला कोणत्या कार्यालयात संपर्क करावा?

वैयक्तिक शेतजमिनीवरील चारा लागवडीसाठी ग्रामपंचायत, तालुका कृषी कार्यालय किंवा तालुका पशुसंवर्धन कार्यालयाशी संपर्क साधावा. कामाच्या स्वरूपानुसार संबंधित विभाग प्रस्तावाची प्रक्रिया करेल.

महत्त्वाची सूचना: या लेखातील माहिती महाराष्ट्र शासनाच्या 6 नोव्हेंबर 2026 च्या शासन निर्णयावर आणि उपलब्ध वृत्तांवर आधारित आहे. ₹1,21,815 ही विशिष्ट लागवडीच्या अंदाजपत्रकाची रक्कम आहे; ती सर्व शेतकऱ्यांना मिळणारी निश्चित रोख सबसिडी नाही. पात्रता, निधी, कामाची मंजुरी आणि अर्जाची पद्धत स्थानिक प्रशासनाकडून तपासूनच पुढील कार्यवाही करावी.